19Apr09

Христос воскресна! Навистина воскресна!

Христос Воскресе! Воистину воскресе!

Ηριστός ανέστη! Αληθός ανέστη!

Christus resurrexit! Vere resurrexit!

Christus ist auferstanden! Wahrhaft auferstanden!

Christ is Risen! Indeed, He is Risen!

Filed under: За животот на Црквата   |  Leave a Comment

Христос се роди!

07Jan09

Христос се роди!

Раѓањето Твое, Христе Боже наш,

го озари светот со светлина на знаењето;

во неа пак, оние што им служеа на ѕвездите

од ѕвездата се учеa Тебе да Ти се поклонуваат,

Сонце на правдата, и да Те познаат Тебе, Исток на висините,

Господи, Слава Ти.

Рождество Твоè, Христè Боже наш,

возсия мùрови свет рàзума:

в нем бо звездам служàщии звездòю

учахуся Тебè клàнятися Солнцу правди,

и Тебè вèдети с висотù Востòка:

Господи, слава Тебè.

Your Nativity, O Christ our God,

Has shone to the world the Light of wisdom!

For by it, those who worshipped the stars,

Were taught by a Star to adore You,

The Sun of Righteousness,

And to know You, the Orient from on High.

O Lord, glory to You!

Христос се роди!

Filed under: За животот на Црквата   |  Leave a Comment

Од револт до хаос

12Dec08

Во овој текст би сакал да споделам неколку размислувања во врска со „анархистичките протести“ кои во изминатиот период ја потресоа Грција. Не би се занимавал со социјалната или политичката позадина на овие настани, туку интересот примарно би го насочил кон духовно-психолошкото рамниште. Каква е причината што овие млади луѓе, во потресно голем број, излегуваат на улиците и уништуваат сè пред себеси? Приказната дека убиството на петнаесетгодишното момче во Атина ги натерало да тргнат во уништувачки поход врз сопствените градови некако е претерано штрбава. На видео снимките од протестите ние гледаме цели толпи, кои како едвај да чекале повод за да го излијат сиот свој – очигледно долго време собиран – бес врз светот во кој живеат. Потреба да се уништи секој ред, да се гази по недогорени остатоци од автомобилски делови, гума и искршени стакла од околните излози… „Пеколноста“ на целата атмосфера е премногу очигледна. Тука се поставуваат две прашања: 1) од каде толкав револт? и 2) од каде нагонот токму на еден ваков демоснки-деструктивен начин да се изрази овој револт?

Првото прашање е доста чувствително, бидеќи неизбежно нè приведува кон социјлано-почитичкото рамниште. Единственото што тука би можел да го кажам е дека било каква едностранчива карактеристика нема да биде од голема помош. Коментарите од типот – „вината е на деликвентите, на кои местото им е зад решетки“, „грчкото општество ја снесува целата вина“, или „тоа е дело на задкулисни политички игри и светски заговори“ – самите по себе не можат да нè одведат далеку. Револтот се генерира благодарение на целата духовно-психолошка средина во која тие луѓе се израснати – свое влијание имаат семејството, медиумите, религијата, економијата, динамиката на политичко-општествените теченија, старите и новите идеологии…

Она што е многу позагрижувачко е второто прашање – како е можно да дојде до едно такво неконтролирано сè-уништувачко изливање на насобраниот револт? Дали тука може да се зборува, на крајот на краиштата, просто за револт? Дали можеби покрај револтот нема уште нешто? На станува ли сепак збор за една жед по разурнување разбудена кај овие луѓе, за една желба за враќање на светот кон ништожноста, за која не би можело да се рече дека е само продукт на некакви си надворешни влијанија? Зарем не може да се рече дека надворешниот фактор е само нешто што едноставно ја „активира“ ваквата тежба, присутна како можност во душата на, би се осмелил да кажам, секој човек?

Filed under: Христијанска етика и аскетика   |  5 Comments
Tags: anarhija, anger, bes, crkva, demonstracii, duhovna sostojba, анархија, бес, вистина, грција, демонстрации, духовна состојба, жива вера, литургиска обнова, ништожност, одговорност, одговорност на црквата, општество, политика, предание, протести, протести во грција, grcija, greece, liturgiska obnova, nistoznost, револт, самокритичност, саоиспитување, убиство, уништување, црква, odgovornost, odgovornost na crkvata, opstestvo, politika, predanie, protesti, protesti vo grcija, protests in greece, revolt, samoispituvanje, samokriticnost, ubistvo, unistuvanje, vistina, ziva vera

За стравот, надежта и љубовта. „Уметност за животот и смртта“, Хајделберг, 2008

11Nov08

Многубројни свети отци зборуваат за три нешта кои го поттикнуваат христијанинот на подвижнички живот: стравот од вечната казна, надежта на вечното блаженство и – љубовта. Свети Јован Летвичник вели дека првите две стапала се корисни само за почетниците, но дека целта е подвизувањето поттикнато од чистата љубов кон Христа. Свети Никола Кавасила предложува еден порадикален став – тој инститира на љубовта, подвлекувајќи ја суетата на претходните две. Тука се поставува прашањето – дали двете на прв поглед спротивставени позиции можат да бида усогласени или не?

Пред некоја седмица посетив изложба во еден храм во Хајделберг насловена како: „Уменост за животот и смртта“. Прилично морбидно за излоба на детски цртежи, нели? Но насловот не е ништо во споредба со она што беше изложено. Имено, изложеното јасно ја рефлектира нездравата претстава на тие деца не само за смртта, туку и за животот, црковноста, верата, добродетелта и т.н. Освен моменти од типот „напиши го сопствениот некролог“, или разлеаните часовници по скалите на амвонот – беше изложена една црна кутија, со димензии да речеме 80х80cm, со дупка од едната страна, а однатре обложена со црн сунгер. Кутијата се корсти на следниот начин: посетителот треба да ја стави главата во дупката (до крај, за да не влегува светлина од никаде) и да остане така некое време. Цел: да види колкава темница го чека ако биде лош. Кога го видов тоа буквално ми се стемни, и тоа без да ја бутам главата кадешто не и место…

Filed under: Уметност, Христијанска етика и аскетика   |  Leave a Comment
Tags: asket, askeza, blagogovenie, detski crtez, аскеза, аскет, благоговение, грев, грешник, детски цртеж, живот, изложба, исповед, кавасила, казна, лествичник, лјубов, метаноиа, метаноја, награда, надеж, подвиг, подвижник, подвижништво, појакание, преумување, gresnik, grev, heidelberg, ispoved, izlozba, kavasila, kazna, lestvicnik, ljubov, metanoia, metanoja, nadez, nagrada, религиозен страв, религиозност кај децата, света тајна, свети никола кавасила, свети јован лествичник, свето таинство, слобода, смрт, страв, страв божји, судија, суета, хајделберг, љубов, podvig, podviznik, podviznistvo, pokajanie, preumuvanje, religiozen strav, religioznost ka decata, sloboda, smrt, strav, strav bozji, sudija, sueta, sveta tajna, sveti jovan lestvicnik, sveti nikola kavasila, sveto tainstvo, zivot

Дамаскин

18Oct08

Последниве неколку седмици се навратив на „Источниците на знаењето“ на свети Јован Дамаскин. Не можам при тоа да ја прикријам својата зачуденост поради во современата богословска и философска наука речиси општоприфатеното претставување на неговата мисла како изрично комплаторска. Свети Јован Дамаскин е исклучително интересен и оригинален автор.

Она што за еден православен читател е особено привлекувачко кај него е начинот на кој чисто философските термини и категории кај него биваат претставени и разгрнати. Воопшто, Дамаскиновата „Дијалектика“ (првата книга од „Источниците на знаењето“) е извонреден учебник по философија и топло би го препорачал секому кој има желба да се запознае со мудроста на античките философи од перспектива на христијанското богомислие. Философирањето на Дамаскин се карактеризира со исклучителна систематичност, при што на секоја страница од неговите философски списи доминантен останува христијанскиот фундамент.

Filed under: Византиска философија, Свети отци, Христијанска философија   |  Leave a Comment
Tags: anticki filosofi, Damaskin, Дамаскин, Свети Јован Дамаскин, Христијанска философија, антички философи, византиска философија, еклектицизам, компилатор, компилаторство, оригиналност, предание, eklekticizam, filosofija, hristijanska filosofija, kompilator, kompilatorstvo, теологија, традиција, философија, originalnost, predanie, Sveti Jovan Damaskin, teologija, tradicija, vizantiska filosofija

Преподобен Кирил Пејчиновиќ (post scriptum)

17Sep08

Понекогаш навистина е интересно да се пратат статистиките на блогот. Можно е да се видат не само бројот на дневни посетувања, туку и посетеноста на секоја тема поединчено, како и клучните зборчиња кои посетителите на блогот ги користеле во пребарувачите за да стигнат до некој од текстовите објавени на блогот. Така, на пример, често има периоди кога луѓе се интересираат за една или друга тема, во врска со која бараат информации преку Гугл или некој другите пребарувачи. Има теми кои постојано се интересни, како на пример темата за вевчанскиот карневал. Но има и теми кои со седмици и месеци не се отвараат, за од еднаш интересот за нив енормно да порасне. И така, денес забележав дека неколку месеци нечепнатата тема за отец Кирил Пејчиновиќ пак е во центарот на вниманието. Претпоставувам дека тој „сезонски“ интерес за животот и делото на големиот лешочки игумен и просветител се должи на неговото присуство во учебните програми. Токму со таа цел би сакал да допишам неколку дополнителни зборови, кои би можеле да им бидат од полза на читателите при читањето на објавените текстови.

Изборот на темата за отец Кирил Пејчиновиќ воопшто не е случаен. Неговата личност и дело сеуште се интерпретираат во мисловните формати поставени кај нас уште пред неколку децении, кога една група на елитни македонски научници се обиде да ја истакне и протолкува просветителсаката дејност на оваа амблематична фигура од првата половина на македонскиот 19-ти век. Резултатите на нивната научна работа денес претставуваат стандардизиран дел од наставните програми во македонските училишта и факултети.

И покрај тоа што значајот на овие постигнувања е неоспорлив, треба да се земе предвид дека истите се темелат врз едно суштинско парцијализирање и редуцирање на личноста на Кирил Пејчиновиќ. Како да постојат два Кирила – едниот монах, а другиот просветител. Според овој пристап, вториот е во центарот на вниманието, тој е „големиот македонски преродбеник Кирил“. Но првиот изгледа дека постои само за да создава проблеми во нашата научна работа. Зошто? Па затоа што според мисловните матрици на времето во кое овие истражувања биле извршувани монаштвото и просветителството, богословието и науката, Црквата и универзитетот – просто не можеле да одат заедно…

Filed under: Отец Кирил Пејчиновиќ, Современо богословие, Христијанска етика и аскетика   |  Leave a Comment

Satisfactio!

13Aug08

Во овој краток текст ќе се позанимавам со знаменитото „Satisfactio“ на Анзелмо Кентербериски. Лишен од било какви претензии од текстов да направам некаква „православна апологија“ на Анзелмовите сотириолошки согледувања, просто ќе се обидам да предложам едно „малку поразлично“ видување за истите. При тоа би ги земал предвид ставовите на современите православни богослови кон нив, како и (се разбира) текстот на Анзелмо „Како Бог стана човек?“ (Cur Deus homo?), во кој тој го презентира своето „спорно“ учење.

Во „Како Бог стана човек?“ Анзелмо се обидува на чисто рационално ниво да докаже дека спасението на човекот е можно единствено на начинот посведочен од Светото писмо и oтците на Црквата. Оваа методолошка забелешка има фундаментално значење за егзегезата на целиот текст (но не ретко бива превидувана од голем број негови коментатори – како од оние кои го критикуваат, така и од оние кои го поддржуваат). Во предговорот на „Како Бог скана човек?“ Анзелмо објаснува:

„На крај таа (првата книга од „Како Бог стана човек“) се обидува, исклучувајќи го Христа (remoto Christo), како ништо да не ни било соопштено од него – преку неопходни разумни аргументи (rationes necessariae) да докаже дека е невозможно човек да се спаси без него.“ (Анзелмо Кентербериски, Како Бог стана човек, предговор)

Filed under: Современо богословие, Христијанска философија   |  Leave a Comment

Eвропска дипломска школа за античка и средновековна философија (EGSAMP)

08Aug08

Од 21. до 27. јули 2008 година во градот Елена (Бугарија) се одржа Европската дипломска школа за античка и средновековна философија (EGSAMP), на која учествуваа триесет професори, асистенти, докторанти и магистранти од Германија, Франција, Белгија, Италија, Бугарија и Македонија. Темата на школата беше „Природата и уметноста – меѓукултурниот европски дијалог во касното средновековие“ (Natur und Kunst – der interkulturelle europäische Dialog in Spätmittelalter), при што предавања одржаа проф. Цочо Бојаџиев (Софија), проф. Георги Каприев (Софија) и проф. Андреас Шпеер (Келн). Присутните докторанти и магистранти ја имаа можноста во утринските работни сесии да ги презентираат своите истражувачки проекти. Во овој дел од работата учествував со темата „Свети Никола Кавасила – еден пат кон синтеза на традициите“, после која се разви доста интересна дискусија. Во рамките на летната школа беа организирани и екскурзија во трновскиот регион, како и прошетки во Трново и Софија.

Filed under: Византиска философија, Современо богословие, Христијанска философија   |  Leave a Comment

Германија – Турција 3:2 (час потоа)

26Jun08

Низ иглени уши влегоа Германците во полуфиналето на ЕП во фудбал! Турците душата им ја извадија – покажаа страшно добра игра и само малку фалеше да победат…

Очигледно е дека, дури и еден фудбалски аналфабет, како што се доживував самиот до пред неколку дена, ќе се навлече на целата работа кога ќе се најде во Германија – просто воздухот си е таков. Секако, посебен „филм“ е да си тука кога Германците влегуваат во финалето и се на еден чекор од шампионската титула. Сепак, впечатокот кој го стекнав од германското навивање и целата атмосфера (пред сè како одраз на нивната сегашна култура и светоглед) – е жален, многу жален.

На почеток не можев да си ги дефинирам работите. Просто имаше некое непријатно чувство во воздухот, кое изгледа само јас го восприемав. Целата таа еуфорија чадеше од бесмисла, од некаков прикриен очај, кој не можев да си го објаснам. Во толпата влегов насмеан од уво до уво, пола час покасно (кога успеавме некако да се пробиеме низ неа) се чувствував најпросто кажано – многу тажно.

Какво беше целото тоа празнување? Што се празнуваше? Мене ми изгледа многу глупаво да поверувам дека единствената причина за тој собир, за целиот излачен адреналин и за еуфоричната радост на крајот – е просто тоа што дванаесетте растрчани Германци успеаја повеќе пати да ја бутнат топката во спротивниот гол, отколку што тоа можеа да го направат нивните турски колеги. Секако дека популарниот спорт си ја темели популарноста на многу повеќе фактори отколку само спортот, но сега нема да навлегувам во не знам какви психолошки, социјални и философки анализи. Она што тука ме интересира не е просто прашањето „зошто фудбалот е популарен“, туку попрво прашањето: „од каде доаѓа потребата на луѓето за вакво псевдо-празнично доживување на нештата како што е фудбалот“?

Filed under: Христијанска етика и аскетика   |  Leave a Comment
Tags: cocek, crkva, германија, германци, европско првенство, еуфорија, келн, култура, навивање, паганизам, полуфинале, празнување, прослава, euforija, evropsko prvenstvo, finle, fudbal, fudbalsko prvenstvo, germanci, germanija, keln, kultura, navivanje, секуларизам, сквернавење, тажно, турци, турција, финале, фудбал, фудбалско првенство, црква, чочек, paganizam, polufinale, praznuvanje, proslava, sekularizam, skvernavenje, tazno, turci, turcija

Богословие VS философија

01Jun08

Сè поочигледна ми станува една интелектуална напнатост, која е дел од мисловната традиција на Западниот свет, но е наполно туѓа на православниот начин на размислување (што, пак, само по себе не значи дека во традиционално-православните средини е отсутна). Станува збор за напнатоста помеѓу философијата и богословието. Не можам до крај да го опишам сопственото доживување на ваквата состојба. Можеби нејзиниот најсоодветен опис би можел да се побара во терминот „шизофренија“ (се разбира, во еден поинаков контекст од строго-психијатрискиот).

Богословието и философијата не само што можат да се гледаат како наполно изолирани науки, туку биваат противпоставени една на друга. Се разбира дека ваквата состојба на нештата потекнува уште од средновековието, во кое на Запад се воделе драматични спорови за нивната меѓусебна надреденост или подреденост. На тој начин, историјата на философијата сега веќе внимава да не зборува многу-многу за „божествените и човечките нешта“, таа се претвора во своевиден занает, чија работа е да изолира општи концепти и поими и систематски да ги претстави. Владее потполна опседнатост со прашањето за изворите кај поедини автори, или нивното влијание врз понатамошните, при што „мајсторлакот“ се содржи во тоа да се најде точниот цитат, кој еден автор го преземал од некој друг, без самиот тоа да го наведе…

Filed under: Византиска философија, Христијанска философија   |  4 Comments