Feeds:
Написи
Коментари

Archive for Јануари 6th, 2022

Покрај богослужбениот канон кој е општообврзувачки на ниво на целата православна Црква, постојат и обичаи кои не се задолжителни, но се практикуваат меѓу православните христијани. Овие обичаи може да се поделат на три групи:

1. Црковни литургиски обичаи. Произлегуваат од празникот, символички укажуваат на него и свештенството учествува во нивното извршување. Имаат локален или регионален карактер и затоа не може да бидат општо задолжителни на ниво на целата православна Црква. Преку овие обичаи се согледува слободата и многуобразноста на црковниот живот во светот и времето. Како пример кај нас може да послужат црковните слави или благословувањето на бадниковото дрво по вечерната на Бадник. Во оваа група спаѓаат и различните начини на извршување на некое литургиски задолжително свештенодејствие, како што е осветувањето на водите на Богојавление – можно е свештеникот само да го положи со рака крстот во водата, може да го фрли и да го извлече од водата со јаже, може да го фрли, а верниот народ да му го врати назад. Последниот облик се практикува кај нас и не само што е целосно согласен со преданието на Црквата, туку – доколку се спроведе на достоинствен начин – прекрасно го прикажува содејствието на свештенстовото и народот во црковниот живот.

2. Црковни вон-литургиски обичаи. Поврзани се со празникот, исполнети се со символичка содржина, но свештенството не учествува во неговото извршување. Најчесто станува збор за семејни обреди, извршувани заеднички или од главата на семејството. Како примери може да се наведат семејната бадникова вечера со прекршувањето на бадниковото лепче или прекршувањето на василичарската пита. Референците кон празниците што се празнуваат може да бидат повеќе или помалку директни, па така паричката во лепчето за Бадник се однесува на златото што мудреците му го принеле на Богомладенецот, додека паричката во василичарската пита директно реферира кон настан опишан во житието на св. Василиј Велики. Двете практики не се исклучуваат една со друга, така што ако таткото во едно семејство израснал со едниот обичај, а мајката со другиот – слободно може да се практикуваат двата, секој во своето време. Тука може да се наведе и пеењето божиќни празнични песни, познати и како „календи“, при што се можни најразлични формати во однос на возраста (возрасни или деца), типот на песните и мелодиите (литургиски песни, едноставни детски песнички или компонирани „календи“), како и големината на групите (мали маалски групи или масовни поворки во поново време).

3. Профани фолклорни обичаи. Може да бидат поврзани со некој црковен празник, но тие не произлегуваат од празникот и од литургискиот живот, поради што не постојат ниту црковни обреди за нивно извршување. Може да содржат и алузии кон празникот, но не ја изразуваат неговата подлабока богословска смисла. Токму во тоа се состои разликата меѓу погоре спомнатите божиќни празнични песни и профаните фолклорни коледарски песни. На пример, се чини дека телето во „Коледе леде“ е единствениот православен лик во песничката бидејќи ги потсетува развеселените коледари дека не е време да го колат, туку е подобро „да купат зеле и да јадат сите“ бидејќи сѐ уште се пости. Овие обичаи се вклопуваат во една поширока рамка на фолклорни практики, меѓу кои попознати се свадбарските. Тие често имаат карневалски карактер и основната цел им е да бидат смешни и забавни. Во оваа група би можеле условно да се вбројат и т.н. „коледарски огнови“, иако тие се новововедена практика која се јавува кон крајот на 80-те, главно како профанизирана варијанта на црковно-литургискиот обичај на благословуање на бадниковото дрво по вечерната служба на Бадник (наведено погоре). Друг извор на оваа практика е профаното празнување на Василица кое вклучувало и палење огнови, прескокнување на огнот и сл. И покрај тоа што овие обичаи не соодветствуваат на литургиската логика на настанот што се празнува, сепак сѐ додека со нив отворено не се промовираат суеверни и магиски практики, тие може да се толерираат.

Read Full Post »